اعتیاد و سلامت
از تریاک تا شیشه؛ هر ماده مخدر چه بلایی بر سر بدن میآورد؟
تریاک، هروئین، شیشه، گل و مواد صنعتی اثر یکسانی ندارند. خطرهای فوری و بلندمدت هر گروه و علائم نیازمند اورژانس را بشناسید.
خلاصه مطلب
تریاک، هروئین، شیشه، گل و مواد صنعتی اثر یکسانی ندارند. خطرهای فوری و بلندمدت هر گروه و علائم نیازمند اورژانس را بشناسید.
وقتی همه مواد را با یک برچسب «مخدر» صدا میزنیم، تفاوتهای حیاتی میان آنها پنهان میشود. تریاک و هروئین میتوانند تنفس را کند کنند؛ شیشه و کوکائین بدن را بیشازحد تحریک میکنند؛ گل ادراک و حافظه را تغییر میدهد و مواد صنعتی ناشناخته ممکن است ترکیبی غیرقابلپیشبینی داشته باشند.
پاسخ سریع TRIC: هیچ ماده غیرقانونی را نمیتوان از روی ظاهر، بو یا نام خیابانی با اطمینان شناسایی کرد. حتی دو بسته با نام یکسان ممکن است قدرت و ترکیب متفاوتی داشته باشند. در بیهوشی، تنفس کند، تشنج، درد قفسه سینه یا آشفتگی شدید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
نخست یک نکته مهم درباره نامها
واژه «مواد مخدر» در گفتوگوی روزمره برای مواد بسیار متفاوت استفاده میشود. از نظر پزشکی، بهتر است آنها را بر اساس اثر غالب بشناسیم: افیونیها، محرکها، کانابیس، آرامبخشها و مواد توهمزا یا گسستآور. یک ماده ممکن است بیش از یک اثر داشته باشد و ترکیب چند ماده، تصویر را پیچیدهتر میکند.
تریاک، شیره و هروئین: خانواده مواد افیونی
تریاک و فرآوردههای آن بر گیرندههای افیونی مغز و بدن اثر میگذارند. ممکن است درد و اضطراب را موقتاً کاهش دهند و خوابآلودگی ایجاد کنند، اما یبوست، تهوع، افت هوشیاری، وابستگی و اوردوز از خطرهای مهماند.
هروئین سریعتر اثر میکند و خطر وابستگی و اوردوز بالایی دارد. مهمترین خطر فوری مواد افیونی کند شدن تنفس است. فرد ممکن است بیدار نشود، خرخر یا صدای خفهکننده داشته باشد، مردمکهای بسیار تنگ پیدا کند و لبها یا نوک انگشتانش کبود شوند.
متادون و بوپرنورفین نیز بر سامانه افیونی اثر دارند، اما وقتی با مقدار مشخص و زیر نظر درمانگر استفاده شوند میتوانند درمانهای مؤثر اختلال مصرف مواد افیونی باشند. «افیونی بودن» یک دارو به این معنا نیست که مصرف پزشکی و مصرف خارج از درمان یکساناند.
شیشه یا متآمفتامین: محرک بسیار قوی
شیشه نام رایج متآمفتامین است؛ یک محرک صنعتی با توان وابستگی بالا. در کوتاهمدت ممکن است بیداری، انرژی، پرحرفی، کاهش اشتها و اعتمادبهنفس کاذب ایجاد کند. همزمان ضربان و فشار خون میتواند بالا برود و اضطراب، بیقراری، پرخاشگری یا رفتار تکانشی بروز کند.
مصرف تکراری با بیخوابی شدید، کاهش وزن، اختلال حافظه و توجه، افسردگی، بدبینی و گاهی توهم یا روانپریشی همراه است. درد قفسه سینه، تشنج، ضعف ناگهانی یک سمت بدن، تب بالا یا آشفتگی خطرناک نیاز به اورژانس دارد.
گل، حشیش و فرآوردههای کانابیس
گل و حشیش از گیاه کانابیس به دست میآیند، اما «گیاهی» بودن به معنای بیخطر بودن نیست. ماده روانگردان اصلی آنها میتواند توجه، حافظه کوتاهمدت، هماهنگی حرکتی، درک زمان و سرعت واکنش را مختل کند. اضطراب، حمله هراس و در برخی افراد علائم روانپریشی نیز ممکن است رخ دهد.
خطر برای نوجوانان، رانندگی، بارداری و افرادی که سابقه شخصی یا خانوادگی روانپریشی دارند مهمتر است. قدرت محصولات یکسان نیست و فرآوردههای دستساز یا مصنوعی ممکن است رفتار کاملاً متفاوتی داشته باشند.
کوکائین و محرکهای دیگر
کوکائین نیز محرک است و میتواند هوشیاری و سرخوشی کوتاه ایجاد کند. افزایش ضربان و فشار خون، بیقراری، درد قفسه سینه، سکته قلبی یا مغزی و تشنج از خطرهای مهماند. این خطر فقط به مصرف طولانی محدود نیست و در افراد جوان هم ممکن است رخ دهد.
قرصها یا پودرهایی که با نام محرک فروخته میشوند لزوماً کوکائین خالص یا ماده ادعاشده نیستند. ترکیب ناشناخته، سنجش خطر را دشوار میکند.
قرصهای آرامبخش و خوابآور
داروهایی مانند بنزودیازپینها در شرایط پزشکی کاربرد دارند، اما مصرف بدون نسخه یا بیشتر از مقدار تجویزشده میتواند وابستگی، اختلال حافظه، زمینخوردن و تصادف ایجاد کند. ترکیب آنها با مواد افیونی، الکل یا داروهای خوابآور خطر افت هوشیاری و کاهش تنفس را بالا میبرد.
قطع ناگهانی بعضی آرامبخشها پس از مصرف منظم ممکن است به تشنج و عوارض خطرناک منجر شود؛ بنابراین ترک خودسرانه انتخاب امنی نیست.
مواد توهمزا و گسستآور
این گروه میتواند ادراک، حس زمان، خلق و ارتباط فرد با واقعیت را تغییر دهد. واکنشها قابل پیشبینی نیستند و اضطراب شدید، رفتار پرخطر، آسیب اتفاقی یا تشدید بیماری روانی ممکن است رخ دهد. برخی مواد جدید با نامهای خیابانی فروخته میشوند، اما ممکن است مادهای کاملاً متفاوت در آنها باشد.
مواد صناعی و کانابینوئیدهای مصنوعی
محصولاتی که با عنوانهایی مانند «گیاهی»، «قانونی» یا نامهای تازه عرضه میشوند، گاهی ترکیبات آزمایشگاهی بسیار قوی دارند. این مواد میتوانند تشنج، آسیب کلیه، ضربان نامنظم، روانپریشی یا مرگ ایجاد کنند. نام بستهبندی تضمینی برای محتوا نیست.
مخلوط کردن مواد چرا خطر را بیشتر میکند؟
اثرها همیشه همدیگر را خنثی نمیکنند. ترکیب یک محرک با یک آرامبخش ممکن است فرد را گمراه کند، در حالی که قلب یا تنفس همچنان زیر فشار است. ترکیب چند ماده خوابآور میتواند کاهش تنفس را تشدید کند. وجود داروهای تجویزی، بیماری قلبی، بارداری یا سن پایین نیز خطر را تغییر میدهد.
علائم مشترک اورژانسی
برای فهمیدن نام دقیق ماده وقت تلف نکنید. در موارد زیر با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- بیدار نشدن یا تنفس بسیار کند، نامنظم یا قطعشده؛
- کبودی لبها یا صدای خرخر غیرعادی؛
- تشنج، تب بالا یا سفتی شدید بدن؛
- درد قفسه سینه، تپش بسیار شدید یا غش؛
- گیجی، توهم یا رفتار خطرناک و غیرقابلکنترل؛
- ضعف ناگهانی، اختلال گفتار یا سردرد ناگهانی شدید.
فرد بیهوش را وادار به راه رفتن، دوش سرد یا نوشیدن قهوه نکنید و چیزی در دهانش نریزید. اگر احتمال اوردوز افیونی وجود دارد و نالوکسان در دسترس است، استفاده از آن میتواند نجاتبخش باشد؛ اما تماس با اورژانس همچنان ضروری است.
جمعبندی
نام «مواد مخدر» یکسان است، اما خطرها یکسان نیستند. شناخت خانواده ماده کمک میکند علائم خطر را زودتر ببینیم، ولی در محصول غیرقانونی هرگز نمیتوان به نام، رنگ یا ظاهر اعتماد کرد. بهترین واکنش در وضعیت مشکوک، حفظ ایمنی، تماس سریع با اورژانس و ارائه اطلاعات صادقانه به تیم درمان است.
در قسمت قبل توضیح دادیم اعتیاد چگونه شکل میگیرد. در قسمت بعد سراغ ترامادول میرویم؛ مسکنی که خطر وابستگی و تشنج آن گاهی دستکم گرفته میشود.
منابع
این مطلب برای تشخیص نوع ماده یا درمان مسمومیت در خانه نوشته نشده است. در علائم خطر با ۱۱۵ تماس بگیرید.
یادآوری پزشکی TRIC: این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان متناسب با شرایط فردی نیست. در علائم شدید یا ناگهانی، دریافت کمک پزشکی فوری را به تأخیر نیندازید.
نظر شما برای TRIC مهم است
این مقاله چقدر برایتان مفید بود؟
بدون ثبت نام؛ بدون نمایش عمومی نام یا نظر شما
اگر به درد کسی میخورد، برایش بفرست
یک اشتراکگذاری ساده میتواند این محتوا را به کسی برساند که واقعاً به آن نیاز دارد.