بارداری، زایمان و کودک
شش هفته اول بعد از زایمان؛ چرا مادر نباید پشت مراقبت از نوزاد گم شود؟
خونریزی، درد، زخم، فشار خون، خلق و خستگی مادر در هفتههای اول پس از تولد چگونه پیگیری میشوند و کدام علائم فوریاند؟
خلاصه مطلب
خونریزی، درد، زخم، فشار خون، خلق و خستگی مادر در هفتههای اول پس از تولد چگونه پیگیری میشوند و کدام علائم فوریاند؟
پس از تولد، بیشتر نگاهها به نوزاد میرود؛ اما بدن و ذهن مادر تازه وارد یکی از حساسترین دورههای بهبود شدهاند. خونریزی، درد، تغییرات پستان، کمخوابی و نوسان احساسات میتوانند همزمان رخ دهند. بعضی تغییرات بخشی از بهبودند و بعضی نشانهای هستند که نباید به خستگی معمول نسبت داده شوند.
پاسخ سریع TRIC: مراقبت پس از زایمان یک ویزیت دیرهنگام نیست؛ باید از ۲۴ ساعت اول آغاز شود و بر اساس نیاز در روزها و هفتههای بعد ادامه یابد. خونریزی بسیار زیاد، تنگی نفس، درد قفسه سینه، سردرد شدید، تب، درد یا تورم یک پا و افکار آسیب به خود یا نوزاد نیاز به اقدام فوری دارند.
در ساعات و روزهای اول چه چیزهایی طبیعیاند؟
رحم برای کوچکشدن منقبض میشود و این درد هنگام شیردهی میتواند بیشتر حس شود. ترشحات واژینال ابتدا قرمزند و بهتدریج رنگ و مقدارشان تغییر میکند. خستگی، تعریق شبانه، درد پرینه یا زخم سزارین و ورم خفیف دوطرفه پاها نیز ممکن است رخ دهند.
«ممکن است رخ دهد» به معنی «هر شدتی طبیعی است» نیست. درد باید با روشهای توصیهشده قابل کنترل باشد، خونریزی نباید رو به افزایش برود و حال عمومی نباید بدتر شود. اگر چیزی نگرانکننده است، منتظر ویزیت ششهفتهای نمانید.
خونریزی را چگونه ارزیابی کنیم؟
در روزهای اول، خونریزی شبیه قاعدگی میتواند وجود داشته باشد و گاهی با فعالیت یا شیردهی کمی بیشتر شود. اما خیسشدن سریع و پیاپی پد، دفع لختههای بزرگ، خونریزی ناگهان رو به افزایش، سرگیجه، ضعف، تپش قلب یا غش نیاز به ارزیابی فوری دارد.
فقط به رنگ نگاه نکنید؛ مقدار، روند و حال عمومی مهماند. خونریزی پس از زایمان میتواند حتی پس از مرخصی رخ دهد.
مراقبت از پرینه و زخم سزارین
پس از زایمان واژینال، کمپرس سرد کوتاهمدت در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول، شستوشوی ملایم و مسکن مجاز میتواند کمک کند. درد رو به افزایش، بوی بد، ترشح چرکی، تب یا بازشدن بخیه طبیعی نیست.
پس از سزارین، زخم را طبق دستور مرکز تمیز و خشک نگه دارید. قرمزی گسترشیابنده، گرمی، تورم، ترشح یا جداشدن لبهها باید بررسی شود. بلندشدن تدریجی و حرکت سبک با اجازه تیم درمان به گردش خون و کارکرد روده کمک میکند؛ استراحت مطلق طولانی معمولاً هدف نیست.
فشار خون بعد از زایمان هنوز مهم است
پرهاکلامپسی میتواند نخستینبار پس از تولد ظاهر شود. سردرد شدید یا ماندگار، تاری دید، درد بالای شکم، تورم ناگهانی صورت و دستها، تنگی نفس، تهوع شدید یا فشار خون بالا نیاز به تماس فوری دارند. اگر دستگاه خانگی دارید، عدد را ثبت کنید اما تصمیم را فقط بر یک بار اندازهگیری یا دستگاه نامطمئن بنا نکنید.
پستانها و شیردهی
پرشدن پستان در روزهای اول شایع است. تغذیه مکرر و گرفتن صحیح پستان معمولاً کمک میکند. درد شدید نوک پستان، زخم عمیق، تب، احساس بیماری، ناحیه قرمز و دردناک یا تودهای که بهتر نمیشود میتواند به ارزیابی شیردهی یا عفونت نیاز داشته باشد.
اگر شیر دادن ممکن یا انتخاب شما نیست، باز هم برای درد و پرشدن پستان راههای ایمن وجود دارد. شرم و فشار نباید مانع دریافت کمک شوند.
ادرار، مدفوع و کف لگن
سوزش خفیف روی خراش ممکن است رخ دهد، اما ناتوانی در ادرار، سوزش همراه تب، درد پهلو یا بیاختیاری شدید و تازه نیاز به بررسی دارد. یبوست با کمتحرکی، درد و بعضی داروها شایع است؛ آب، فیبر، حرکت سبک و داروی تجویزشده میتوانند کمک کنند.
احساس ضعف کف لگن یا نشت ادرار را پنهان نکنید. تمرین مناسب باید با وضعیت زخم و معاینه هماهنگ شود. درد هنگام رابطه، احساس سنگینی واژن یا بیاختیاری ماندگار قابل درماناند و «بهای اجتنابناپذیر مادرشدن» نیستند.
غم پس از زایمان یا افسردگی؟
در روزهای اول، گریهکردن، حساسیت و نوسان خلق میتواند با تغییر هورمون و کمخوابی مرتبط باشد و معمولاً طی حدود دو هفته بهتر میشود. غم یا اضطراب شدید، ناامیدی، بیعلاقگی، احساس بیارزشی، ناتوانی در خواب حتی وقتی فرصت هست، افکار ترسناک مداوم یا مشکل جدی در مراقبت از خود و نوزاد نیاز به ارزیابی دارد.
افکار آسیب به خود یا نوزاد، گیجی شدید، شنیدن صدا یا باورهای غیرواقعی وضعیت اورژانسی است. مادر را تنها نگذارید و با ۱۱۵ یا اورژانس تماس بگیرید. روانپریشی پس از زایمان نادر اما خطرناک و درمانپذیر است.
چه علائمی فوریاند؟
- خونریزی بسیار زیاد، ضعف یا غش؛
- درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضربان بسیار تند؛
- سردرد شدید، تاری دید یا تشنج؛
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر و لرز؛
- درد شدید و مداوم شکم؛
- تورم، قرمزی یا درد یک پا؛
- زخم باز، چرکی یا درد رو به افزایش؛
- افکار آسیب به خود یا نوزاد؛
- خستگی یا ضعفی که بهطور غیرعادی شدید و رو به بدترشدن است.
این خطرها میتوانند تا ماهها پس از تولد رخ دهند؛ هنگام مراجعه همیشه بگویید اخیراً زایمان کردهاید.
پیگیری پس از زایمان چگونه باشد؟
سازمان جهانی بهداشت بر ارزیابی مادر و نوزاد در ۲۴ ساعت اول و تماسهای بعدی در روزها و هفتههای نخست تأکید دارد. زمان دقیق باید با شرایط تولد، فشار خون، زخم، شیردهی و حال روانی تنظیم شود. یک ارزیابی جامع تا پایان دوره پس از زایمان لازم است، اما هر علامت تازه میتواند مراجعه زودتر را ضروری کند.
در ویزیت درباره خونریزی، درد، خواب، تغذیه، خلق، شیردهی، کف لگن، رابطه جنسی و پیشگیری از بارداری سؤال کنید. امکان بارداری میتواند پیش از برگشت اولین قاعدگی وجود داشته باشد.
خانواده چگونه کمک کند؟
بهترین کمک معمولاً بغلکردن نوزاد برای عکس نیست؛ آمادهکردن غذا، ظرفشستن، محدودکردن مهمان، مراقبت از کودک دیگر و فراهمکردن فرصتی برای خواب مادر است. یکی از نزدیکان باید علائم هشدار و شماره تماس مرکز را بداند.
به جای «همه مادرها خستهاند»، بپرسید: «دردت بهتر شده یا بدتر؟ خونریزی چطور است؟ چیزی هست که میترساندت؟» شنیدن بدون کوچکشماری میتواند نجاتبخش باشد.
جمعبندی
شش هفته اول فقط دوره مراقبت از نوزاد نیست؛ دوره بهبود مادر است. ویزیت پیوسته، کنترل درد، توجه به فشار خون و سلامت روان و تقسیم واقعی کارهای خانه، بخشهای ضروری مراقبتاند. مادری که کمک میخواهد ضعیف نیست؛ دارد از سلامت دو نفر محافظت میکند.
منابع
- راهنمای مراقبت مثبت پس از زایمان مادر و نوزاد، سازمان جهانی بهداشت
- علائم هشدار فوری مادران، CDC
- بهینهسازی مراقبت پس از زایمان، کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا
- افسردگی پس از زایمان، کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا
در علائم فوری با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و بگویید در یک سال گذشته باردار بودهاید یا زایمان کردهاید.
یادآوری پزشکی TRIC: این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان متناسب با شرایط فردی نیست. در علائم شدید یا ناگهانی، دریافت کمک پزشکی فوری را به تأخیر نیندازید.
نظر شما برای TRIC مهم است
این مقاله چقدر برایتان مفید بود؟
بدون ثبت نام؛ بدون نمایش عمومی نام یا نظر شما
اگر به درد کسی میخورد، برایش بفرست
یک اشتراکگذاری ساده میتواند این محتوا را به کسی برساند که واقعاً به آن نیاز دارد.