غش و سرگیجه در کودک؛ چه زمانی فقط کم‌آبی است و چه زمانی قلب باید بررسی شود؟

دیدن افتادن ناگهانی کودک ترسناک است، اما بیشتر غش‌های سن مدرسه ناشی از یک واکنش موقت بدن به ایستادن طولانی، گرما، درد، ترس یا کم‌آبی‌اند. با این حال بعضی الگوها نیاز به بررسی سریع‌تر قلب یا سیستم عصبی دارند.

پاسخ سریع TRIC: اگر کودک پیش از غش احساس سبکی سر، تهوع، گرگرفتگی یا تارشدن دید داشته و بعد از درازکشیدن سریع به حالت عادی برگشته، غش وازوواگال محتمل‌تر است. غش هنگام ورزش، همراه درد قفسه سینه یا تپش قلب، بدون هشدار قبلی، یا همراه سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی در سن پایین باید جدی‌تر بررسی شود.

هنگام غش چه کار کنیم؟

اگر کودک احساس می‌کند ممکن است بیفتد، او را بنشانید یا دراز کنید. اگر غش کرده و نفس می‌کشد، به پشت بخوابانید و در صورت امکان پاها را کمی بالا ببرید. لباس تنگ را شل کنید و محیط را خنک‌تر کنید.

تا وقتی کاملاً هوشیار نشده و بلع طبیعی ندارد، خوراکی یا نوشیدنی ندهید.

غش وازوواگال چیست؟

گاهی ضربان قلب و فشار خون برای مدت کوتاهی افت می‌کنند و خون‌رسانی مغز کم می‌شود. ایستادن طولانی، گرما، درد، ترس از خون یا کم‌آبی از محرک‌های شناخته‌شده‌اند.

کودک معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه پیش از غش هشدارهایی مثل سیاهی‌رفتن چشم، عرق سرد، تهوع یا زنگ‌زدن گوش دارد.

کم‌آبی چه نقشی دارد؟

صبحانه نخوردن، نوشیدن کم آب، فعالیت زیاد در هوای گرم یا بیماری گوارشی می‌توانند احتمال ضعف و سرگیجه را بیشتر کنند. آب کافی در طول روز و وعده‌های منظم برای بسیاری از کودکان کمک‌کننده‌اند.

چه زمانی غش از نظر قلبی مهم‌تر است؟

این موارد نیاز به ارزیابی دقیق‌تری دارند:

• غش حین دویدن یا ورزش شدید؛
• درد قفسه سینه یا تپش قلب پیش از غش؛
• غش بدون هیچ هشدار قبلی؛
• سابقه بیماری قلبی شناخته‌شده؛
• مرگ ناگهانی یا آریتمی مهم در اعضای نزدیک خانواده در سن پایین؛
• غش‌های مکرر با الگوی غیرمعمول.

در این شرایط پزشک ممکن است معاینه قلب، نوار قلب و بررسی‌های تکمیلی را بر اساس شرح حال انتخاب کند.

آیا هر غش با حرکات بدن یعنی تشنج؟

نه. در بعضی غش‌های کوتاه ممکن است چند حرکت مختصر دست یا پا دیده شود. تشنج معمولاً الگوی متفاوتی دارد و ممکن است با گازگرفتگی زبان، بی‌اختیاری، حرکات طولانی‌تر یا دوره گیجی پس از حمله همراه باشد.

اگر تشخیص روشن نیست، توصیف شاهدان و مدت دقیق بیهوشی به پزشک کمک می‌کند.

سرگیجه بدون غش چه علت‌هایی دارد؟

کم‌خوابی، کم‌آبی، افت فشار هنگام بلندشدن، عفونت گوش، میگرن، اضطراب و بعضی داروها می‌توانند سرگیجه ایجاد کنند. سرگیجه چرخشی واقعی با «سیاهی رفتن چشم» یکی نیست و شرح دقیق احساس کودک مهم است.

در مدرسه چه برنامه‌ای داشته باشیم؟

اگر کودک سابقه غش وازوواگال دارد، معلم یا مسئول بهداشت باید بداند هنگام شروع علائم او را بنشاند یا بخواباند و اجازه دسترسی به آب بدهد. کودک نباید مجبور شود علائم را تحمل کند تا «قوی شود».

چه زمانی باید فوراً کمک بگیریم؟

اگر کودک نفس نمی‌کشد، به حالت عادی برنمی‌گردد، غش هنگام ورزش رخ داده، درد قفسه سینه شدید دارد، آسیب جدی دیده یا ضعف یک‌طرفه و اختلال گفتار پیدا کرده، ارزیابی فوری لازم است.

جمع‌بندی

بیشتر غش‌های کودکان خوش‌خیم‌اند، اما زمان و شرایط وقوع آن‌ها مهم است. غش پس از ایستادن طولانی با هشدار قبلی با غش ناگهانی وسط ورزش یکسان نیست. ثبت جزئیات حادثه و بررسی علائم قلبی یا عصبی کمک می‌کند موارد مهم از غش‌های وازوواگال جدا شوند.

منابع

• Fainting in Children and Teens، HealthyChildren / AAP
• Syncope، American Heart Association
• Dizziness and Balance Problems، NIDCD

این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین ارزیابی فوری در غش غیرمعمول یا همراه علائم خطر نیست.